گزارش تحلیل صنعت پرداخت الکترونیک در کانون کارگزاران

روش شناسی و نگاهی به گذشته :
برای شناخت و تحلیل یک صنعت ابتدا باید ساختار کلی آن صنعت و پارامترهای مهم و تاثیر گذار بر آن را شناسایی کرد.
به طور مثال در دهه ۸۰ و به خصوص نیمه دوم این دهه چرا صنعت خودرو و سیمان جزو صنعت های مهم و تاثیر گذار محسوب میشدند اما با ورود به دهه ۹۰ این دو صنعت با افت چشمگیری مواجه شده اند ؟
باید پرسید چه عامل یا عواملی تغییر کرده است که منجر به بروز این تغییرات شد ؟

جواب :
در دهه ۸۰ میانگین نرخ رشد نقدینگی حدود ۲۵% ، تورم ۱۳% ، رشد اقتصادی به طور متوسط ۳٫۵% و رشد نرخ ارز (دلار) نیز ۳% بوده است .
با کنار هم گذاشتن این پارامترها در کنار یکدیگر میتوان نتیجه گرفت در محیطی که در آن دلار رشد چندانی نکرده است، از طرفی وضعیت اقتصادی دولت نیز خوب می‌باشد و به اقتصاد پول تزریق می‌کند، مردم نیز قدرت خرید بیشتری داشته باشند. به عبارت دیگر وقتی هزینه مواد اولیه هر سال چیزی در حدود ۳درصد رشد می‌کند، با دنیا نیز در حالت تعامل هستیم و می‌توان حتی تولیدات خود را صادر کرد، می‌توان با نرخ‌های جذاب محصولات خود را عرضه کرد .

برای صنعت سیمان :
وقتی تورم ۱۳% و رشد نرخ دلار ۳٫۵% می‌باشد ، یعنی تولید کننده داخلی هر ساله ۱۳% به هزینه هایش اضافه می‌شود و از طرف مقابل این افزایش هزینه برای وارد کننده ۳% می‌باشد پس هر ساله حجم واردات افزایش پیدا می‌کند و پس از مدتی تولید به سمتی گرایش پیدا می‌کند که دولت نتواند واردات آن را انجام دهد ( بیماری هلندی) ، پس اقتصاد ایران به سمت صنعت ساختمان که خدمات آن را دولت نمی‌تواند وارد کند هدایت می‌شود و در نتیجه آن قیمت ملک نیز افزایش یافته، با پایین نگه داشتن نرخ دلار بهای تمام شده ساخت مسکن نیز پایین می‌باشد، پس صنعت سیمان رشد خوبی را تجربه می‌کند .

چرخه اقتصادی یک صنعت :
وقتی صنعت و ایده ای تازه وارد جامعه می‌شود ابتدا از سوی مردم پذیرشی ندارد. در همان حال با سرعت فزاینده ای رشد خواهد کرد و پس از مدتی با ایجاد رقبا و بازار رقابتی صنعت به مرحله بلوغ خود رسیده و پس از آن نیز سیر افت و نزول خود را شروع می‌کند . در مرحله عرضه کمی برای تقاضای زیاد مردم وجود دارد ( نظیر خرید خط سیم کارت در مرحله اول ورود به ایران یا خرید پوز )
اما در حال حاضر در حدود ۷ میلیون پوز فعال در کشور وجود دارد، از طرفی در حدود ۲٫۲ میلیون واحد صنفی دارای مجوز و حدود ۸۰۰ هزار واحد صنفی غیر مجاز نیز تخمین زده می‌شود. در مجموع حدود ۳ میلیون واحد صنفی داریم در مقابل ۷ میلیون پوز !

علت رشد زیاد :
در ابتدای شروع این صنعت و در زمان سیر مرحله رشد هم تعداد تراکنش ها به سرعت بالا میرفت و هم تقاضا برای گرفتن پوز. از طرفی دلار نیز نرخ پایین تری داشت و چون تمام پوز های استفاده شده در کشور وارادتی می‌باشد ( هزینه خرید هر پوز چیزی در حدود ۱۵۰ دلار می‌باشد) ، بنابراین با شدت هر چه تمام تر این صنعت در حال رشد بود.

ساختار درآمدی این صنعت از پوز :
۱- هر تراکنشی که از طریق پوز انجام می‌شود، کارمزدی به حساب دارنده پوز منتقل می‌شود ( مغازه دار یا پرداخت کننده هیچ پولی پرداخت نمی‌کنند ) در واقع این بانک است که کارمزد را پرداخت می‌کند. علت نیز این است که بانک بخاطر رسوب پولی که از طریق این حجم تراکنش رخ می‌دهد ( در هر ساعت از شبانه روز بدون اینکه کاری بکند پول وارد بانک می‌شود ، بنابراین بابت این کار بانک کارمزد را پرداخت می‌کند ) به عبارتی از ابتدا صنعت پرداخت صنعتی مجزا از بانک ها نبودند. اولین بار بانک ملی شرکتی را برای خودش بابت این کار ایجاد کرد. به طور مثال رتاب با بانک پارسیان و تجارت ، رکیش با بانک تجارت و صادرات ، آپ با بانک کشاورزی کار می‌کنند. ( کارمزد مبلغی بین ۵۰ تا ۲۵۰ تومان می‌باشد )
۲- اجاره ماهیانه پوز که هر ماه از طرف بانک به دارنده پوز پرداخت میشود.
با این ساختار درآمدی مشخص است که این صنعت و شرکت های درون آن وابستگی شدید به بانک ها دارند. به عبارت دیگر نمی‌توان آنها را بدون اتصال به بانک ها تصور کرد زیرا به علت تجهیزات وارداتی این صنعت و همچنین عدم نیاز به نیروی ماهر، بانک ها این مساله را در نظر می‌گیرند که ایجاد یه شرکت نظیر شرکت موجود چقدر هزینه خواهد داشت. بنابرین میزان پرداختی‌های خود را به این شرکت‌ها تا جایی تنظیم می‌کنند که درآمدی مازاد بر کفاف هزینه‌های این شرکت‌ها را نتوان تصور کرد‌!

ساختار هزینه ای هر پوز :
با رجوع به سایت شاپرک و آمارهای موجود، به طور میانگین در هر ماه، هر پوز در حدود ۲۲۰ تراکنش دارد . میانیگن تراکنش کارمزدها چیزی در حدود ۱۰۰-۱۲۰ تومان می‌باشد. پس به طور متوسط درآمد هر پوز در ماه حدودا ۲۲۰۰۰ تومان می‌باشد.
سوال : با این درآمد پوزها آیا اضافه کردن پوز جدید صرفه اقتصادی دارد ؟
با توجه به وجود۷ میلیون پوز و ۳ میلیون واحد صنفی، اضافه کردن پوز جدید برای کسب تراکنش بیشتر نمی‌باشد بلکه به علت جایگزنی با پوزهای قدیمی و مستهلک انجام می‌گردد.
نکته : چیزی در حدود ۸۰-۹۰% تراکنش ها با پوز انجام می‌شود.
با خرید پوز جدید که در حدود ۱۵۰ دلار هزینه دارد ، اگر دلار را ۱۰۰۰۰ تومان فرض کنیم، هزینه خرید هر پوز ۱۵۰۰۰۰۰ تومان می‌باشد، از طرفی در حسابداری این شرکت ها پوزها ۵ ساله مستهلک می‌شوند ( ۶۰ ماه هزینه استهلاک گرفته می‌شود ) در نتیجه فقط هزینه استهلاک ماهیانه هر پوز جدید ۲۵۰۰۰ تومان خواهد بود !
البته نکته مهم این است که پوزها ممکن است بیشتر از ۵ سال نیز عمر کنند ولی فرض بر این است که باید بعد از ۵ سال مستهلک شده و یا اینکه هزینه نگهداری از هزینه استهلاک بیشتر خواهد بود (فرض حسابداری)

*بر اساس این ساختار میتوان نتیجه گرفت این صنعت را نمیتوان اصطلاحا صنعت رشدی به حساب آورد ( به علت وجود پوزهای بالا و هزینه بالای خرید هر پوز جدید به علت نرخ دلار ) البته باید این نکته را در نظر گرفت که این ساختار درامد و هزینه برای پوز جدید است اما در حال حاضر شرکت ها از پوزهای سال‌های قبل و هزینه های استهلاک به مراتب پایین تری نیز برخوردار هستند .
*به علت ساختار درآمدی پوز که حاصل ضرب تعداد تراکنش در کارمزد هر معامله می‌باشد و اینکه کارمزد هر تراکنش حداکثر ۲۵۰ تومان بوده، متغییر تعیین کننده در درآمد هر پوز تعداد تراکنش بوده. به همین خاطر به طور مثال درآمد یک پوز در داروخانه به مراتب بالاتر از درآمد یک پوز در بنگاه فروش ماشین می‌باشد!

درآمد های دیگر این صنعت :
تراکنش های اینترنتی :
پرداخت از طریق درگاه های اینترنتی بدین صورت کارمزد این تراکنش با کامزد پوز یکسان است.
اما مشکل اصلی این نوع درآمدها‌، بهای تمام شده آن می‌باشد که همان هزینه تبلیغات و بازاریابی بوده ( چون ساخت اپلیکشین چندان هزینه‌ای ندارد، هزینه اصلی در پذیش مردم و اقبال عمومی قرار دارد که از طریق هزینه های هنگفت تبلیغاتی میسر می‌شود ) و از طرفی بهای تمام شده به راحتی قابل محاسبه نبوده و مبنای خاصی نداشته که بر اساس آن بتوان مقایسه انجام داد.
به طور مثال شرکت تجارت الکترونیک پارسیان که سازنده اپلیکیشن تاپ با حدود ۵-۷ میلیون کاربرد بوده ، به علت هزینه های بالای تبلیغات این اپلیکیشن را در داخل شرکت دیگری قرار داده و قسمتی از ان شرکت را فروخته است ! در این شرایط که عمده درآمدهای این صنعت به سمت تراکنش های اینترنتی میل کرده است این کار منطق اقتصادی نداشته و اشتباه میباشد .

فروش شارژ ( pin ) خط های اعتباری :
شرکت های همراه اول و ایرانسل شارژهای خود را به این شرکت ها داده که آنها را بفروشند و به ازای فروش هر شارژ ۳% آن را شرکت پرداخت الکترونیک دریافت می‌کند.
*اما نکته مهم در صورت مالی شرکت‌ها این است که مبلغ فروش شارژ رقم بالایی است. در واقع شرکت کل فروش شارژ را به صورت درآمد محاسبه کرده و ۹۷% آنرا به حساب بهای تمام شده می‌برد. به عبارتی باید برای تحلیل نرخ رشد درآمدهای شرکت باید این درآمد را از دل آن بیرون کشید تا بتوان مقایسه بهتری را انجام داد.

معیارهایی برای مقایسه عملکرد شرکت ها :
– به ازای هر پوز فعال چه تعداد تراکنش دارد ( نشان می‌دهد پوز در کجا قرار دارد ، داروخانه یا بنگاه معاملات )
– درآمد هر پوز ( نشان می‌دهد پوز کجا قرار دارد و همچنین نرخ های این تراکنش ها به چه صورت بوده است )
– مقایسه عمر مفید پوزهای موجود در شرکت : شرکت ها در گذشته مقدار زیادی پوز داشته اند و به زودی باید جایگزین شوند در حال حاضر سود بیشتری را شناسایی می‌کند در مقابل شرکت هایی که بیشتر در حال استفاده از پوز های جدید هستند هزینه استهلاک بیشتری شناسایی می کنند و در نتیجه سود بیشتری داخل شرکت می‌ماند. ( نگاه به الگوهای زمانی خرید پوز در شرکت های مختلف )
– ترکیب درآمدی که چه مقدار سهم درآمد ماهیانه و چه مقدار سهم کامزد تراکنش‌ها می‌باشد واقعیت این است که هر چه سهم درآمد اجاره بیشتر باشد شرکت در معرض ریسک بیشتری قرار دارد زیرا باید طی قراردادی با بانک به توافق برسد و بانک ها نیز در مقابل مقاومت می‌کنند، هرروز نیز خبرهایی مبنی بر قطع این نوع درآمد یا عدم افزایش نرخ آن به گوش می‌رسد. اما تراکنش درآمد نقدی است و بر مبنای عملکرد شرکت افزایش میابد .

*محاسبه هزینه استهلاک برای یک سال مد نظر :
هزینه استهلاک یکساله =هزینه استهلاک سال قبلی + هزینه استهلاک پوزهای جدید – هزینه استهلاک پوزهای ۵ سال قبل
هزینه استهلاک پوز جدید برای یکسال=۲/( ۱۰۰۰۰۰*۱۵۰۰۰۰۰*۵/۱)
*به طور متوسط در هر سال حدود ۱۰۰۰۰۰ پوز باید جایگزین شود.

کلیشه های رایج :
گاهی اوقات خبرهایی شنیده می‌شود مبنی بر اینکه مثلا شرکت X از این به بعد خدمات پرداخت قبوض برق را انجام می‌دهد یا شرکت Y در پرداخت حق بیمه شخص ثالث پیشگام شده است.
برای برآورد سود مبنی بر این اخبار ابتدا باید این گزاره های کیفی را به صورت کمی و عدد تبدیل کنیم تا درک واقعی نسبت به توان سودسازی شرکت ها در قبال این خبرها بدست آوریم و در این صورت خواهیم دید که اثر تبلیغات مبنای تحلیل ما را تغییر می‌دهد.
به طور مثال برای پرداخت قبوض : ما در ایران ۸۲ میلیون نفر جمعیت داریم. ۲۶ میلیون خانوار وجود دارند با احتساب بنگاه ها و شرکت های دولتی و مدارس و … حدودا ۴۰ میلیون مشترک برق خواهیم داشت، قبض برق در یک سال در ۶ دوره ارسال می‌گردد بنابراین در سال حدود ۲۴۰ میلیون تراکنش در این صنعت ایجاد خواهد شد و به ازای هر تراکنش ۱۰۰ تومان‌، درآمد حاصله ۲۴ میلیارد تومان خواهد بود.
کلیشه رایج دیگر این است که این صنعت رشدی بوده و باید p به E بالایی به شرکت های این صنعت داد که باتوجه به ساختار درآمد و هزینه های هر پوز به این کلیشه پاسخ داده شد.

در بیمه شخص ثالث :
به طور متوسط ۴۹% خانوارهای ایرانی صاحب خودرو شخصی هستند که با احتساب ۲۶ میلیون خانوار، حدود ۱۷ میلیون خودرو ( با احتساب خودرو عمومی ) در ایران وجود دارد. پس در سال ۱۷ میلیون تراکنش با کارمزد به طور متوسط ۱۰۰ تومان وجود دارد که دوباره می‌توان نتیجه گرفت عدد قابل ملاحظه ای نیست که بتواند وضعیت شرکتی را دگرگون کند و باعث جهش آنها شود.

راهکارها :
-این شرکت‌ها اگر بتوانند خدمات جدیدی ابداع و ارائه کنند و همچنین در بعد بین المللی کار کنند یعنی به طور مثال برای توریست‌های خارجی و همچنین اشخاص مسافر ایرانی به خارج از کشور خدمات این چنینی طراحی کنند‌، درآمد چشمگیری خواهند داشت‌. ( در ایران سالانه ۸ میلیارد دلار خروج سرمایه از طریق گردشگری داریم )
-شرکت‌ها باید درصدد کاهش هزینه های نمایندگی به ازای هر واحد پوز باشند.
– پوز محل درآمد مناسب و اطمینان بخشی نیست و باید شرکت‌ها سهم درامدها و تراکنش های اینترنتی خود را بالا ببرند.
– از طرف دیگر برای بالا بردن درآمد اینترنتی نیاز به تبلیغات گسترده داریم، بنابراین راه حل بعدی کاهش هزینه تبلیغات به ازای هر واحد درآمد اینترنتی می‌باشد.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *