تحلیل بنیادی شکر جهانی

تحلیل بنیادی شکر جهانی

گزارش تحلیلی پیش­رو براساس گزارش وزارت کشاورزی آمریکا در پایان سال  ۲۰۱۸ تهیه شده و چشم انداز این محصول کشاورزی تا سال ۲۰۲۸ مورد بررسی قرار گرفته است.

شکر به عنوان محصول کشاورزی

به طور کلی شکر از دو محصول کشاورزی نیشکر و چغندر تولید می­شود. سهم نیشکر و چغندر در تولید شکر به ترتیب ۸۶% و ۱۴% می­باشد.  نیشکر یک محصول چند ساله است که به طور عمده در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری رشد می­کند. چند ساله بودن بدین معنی است که از یک زمین تا چندین سال برداشت صورت می­گیرد  اگر چه با افزایش برداشت­ها از باروری زمین کاسته خواهد شد . محصولات تولید شده از نیشکر علاوه بر تولید شکر و اتانول در حوزه­های دیگه ای نظیر برق و صنعت پلاستیک هم مورد استفاده قرار می­گیرند. لازم به ذکر است تولید نیشکر به شدت به آب وابسته است. در مقابل چغندر محصول یک ساله می­باشد و بیشتر در مناطق معتدل کشت می­شود. چغندر نیز همانند نیشکر در حوزه­های مختلفی کاربرد دارد و همه بخش های این محصول مورد استفاده قرار می­گیرد. لازم به ذکر است شکر تولیدشده در مجرای متفاوت مورد استفاده قرار می­گیرد. سهم بزرگی از تولیدات شکر به مصرف­کنندگان مربوط می­شود و بخش دیگر صرف تقاضای تولید اتانول می­باشد. در واقع شکر به وجود آمده از نیشکر ماده اولیه برای تولید اتانول است.

سمت عرضه شکر

بزرگترین تولیدکنندگان شکر در سطح جهان، به ترتیب برزیل، هند، تایلند و پاکستان می­باشند. پیش بینی می­شود سهم نیشکر در تولیدات شکر حدود ۴% کاهش یابد و سهم چغندر ثابت بماند. افزایش۴% در تولید نیشکر بیشتر صرف تولید اتانول خواهد شد. به عبارت دیگر سهم محصولات قندی در تولید اتانول از ۱۸% به ۲۱% افزایش خواهد یافت.

تا سال ۲۰۲۸ همچنان برزیل بزرگترین تولید کننده جهان باقی خواهد ماند. برزیل تا سال ۲۰۲۸ ، ۳۷% از نیشکر جهان رو تولید می­کند که این مقدار تولید در واقع ۱۸% از تولیدات شکر جهانی و ۸۸% نیشکر مورد استفاده در تولید اتانول در سطح جهان می­باشد.

در مقایسه با برزیل هند روند رشد بالاتر و با ثبات بیشتری را در پیش رو خواهد داشت که یکی از مهم ترین علت­های آن، حمایت مجدد بخش دولتی از تولیدات شکر برای مصرف در بخش اتانول می­باشد. پیش بینی می­شود تولیدات هند تا سال ۲۰۲۸، با ۵٫۷ میلیون تن افزایش به سطح ۳۴ میلیون تن افزایش یابد.

تایلند به عنوان چهارمین تولیدکننده بزرگ ( رتبه سوم مربوط به اتحادیه اروپا است )، همچنان موقعیت خود را حفظ خواهد کرد ولی پیش بینی می­شود نرخ رشد پایین­تری نسبت به سال­های اخیر داشته باشد. حذف حمایت قیمتی از ژانویه ۲۰۱۸ و گسترش نیشکر در مناطقی که برای تولید مناسب نیستند از دلایل این برآورد می­باشد. در نهایت می­توان گفت تولید تایلند تا سال ۲۰۲۸ به سطح ۱۵٫۶ میلیون تن خواهد رسید.

در چین به علت برنامه ملی سال­های ۲۰۱۵-۲۰۲۰، رشد شتابان در تولید نیشکر و چغندر دور از انتظار نخواهد بود، اما باید توجه کنیم که هزینه بهای تمام شده تولید شکر در چین نسبت به کشورهای اطراف بالاتر است. به همین خاطر برای محدود کردن واردات شکر از کشورهای دیگر از تاریخ می ۲۰۱۷، هزینه های گمرکی واردات بعضی کشورها از ۵۰% به ۹۵% رسیده و از اول آگوست ۲۰۱۸ این هزینه برای همه کشورها اعمال شده است. برآورد­ها حاکی از آن است که تولید چین تا سال ۲۰۲۸ به سطح ۱۳٫۳ میلیون تن افزایش یابد.

در پاکستان نیز با سیاست قیمت تضمین شده برای خرید از کشاورزان، پیش­بینی می­شود تولید روند رو به رشدی داشته باشد اما نرخ رشد بسیار پایین خواهد آمد و از ۶٫۵% در دهه گذشته به ۲% کاهش یابد. پیش بینی می­شود تا سال ۲۰۲۸ سطح تولید پاکستان ۷٫۸ میلیون تن خواهد بود

سمت تقاضا

در ادامه به قسمت تقاضای شکر می­پردازیم. تا سال ۲۰۲۸ پیش­بینی می­شود که سرانه مصرف شکر با ۱٫۶% رشد به ۲۰۳ میلیون تن افزایش یابد. البته عواملی از جمله نرخ رشد پایین جمعیت، نرخ رشد پایین اقتصاد جهانی و افزایش نگرانی در مورد اثرات احتمالی مصرف بیش از اندازه قند روی این تقاضا تاثیرگذار هستند. پیش­بینی می­شود سرانه مصرف شکر از ۲۲٫۷ کیلوگرم به ۲۴٫۲ کیلوگرم افزایش پیدا یابد اگر چه واریانس در مناطق مختلف و کشورها متفاوت است.

انتظار می­رود طی ده سال اخیر بیشترین قسمت افزایش تقاضا از سمت کشورهای در حال توسعه صورت گیرد. ( حدود ۹۸% رشد ) ۶۹% رشد مربوط به آسیا و ۲۷% رشد مربوط به آفریقا می­باشد. از جمله علل افزایش تقاضا می­توان به عواملی از جمله افزایش در محصولات شیرینی­پزی سرشار از شکر و رشد مصرف نوشابه در مناطق شهری آسیا و آفریقا که نسبت به مناطق دیگه پایین­تر هست اشاره کرد.

بالاترین رشد مصرف در آسیا در کشورهای هند، چین، اندونزی و پاکستان رخ خواهد داد. مصرف سرانه در این کشورها به شدت پایین است. (کمتر از ۱۰ کیلوگرم). اما باید در نظر داشت نرخ رشد سالانه این کشورها در مقایسه با دهه پیش تغییر خاصی نخواهد داشت. در آفریقا نیز بالاترین رشد مصرف در مصر و چند کشور دیگر پیش­بینی می­شود.لازم به ذکر است سرانه مصرف دراین کشورها کمتر از ۱۱ کیلوگرم باقی خواهد ماند.

قیمت شکر

همانطور که در نمودار فوق مشخص است در سال­های ۲۰۰۶، ۲۰۱۴ و ۲۰۱۷  که زرد رنگ شده است،     bumper crop ” ” ( حجم زیاد بارندگی و کشت در طول یکسال ) باعث شده قیمت شکر یک دوره­ی بعد به شدت افت کند. پیش­بینی می­شود که قیمت واقعی ( با خنثی کردن اثر تورم ) تا سال ۲۰۲۸  روند نزولی در پیش داشته باشد. محرک اصلی این روند نزولی، کاهش نرخ رشد سمت تقاضا تا یک دهه بعد می­باشد ، این کاهش حتی در کشورهایی که مصرف سرانه پایین­تری نسبت به متوسط جهانی و منابع شکر فراوانی دارند، پیش بینی می­شود.

لازم به ذکر است انتظار می­رود متوسط قیمت حقیقی شکر در دهه پیش­رو پایین­تر از متوسط ۲۰ سال گذشته باشد ولی اگه بر اساس قیمت اسمی شکر ( با محاسبه تورم ) صحبت کنیم قیمت­ها بالاتر خواهند بود. پیش بینی می­شود که در سال ۲۰۲۸ قیمت شکر خام ۳۵۰ دلار/تن ( ۱۵٫۹ سنت/ پوند ) ، قیمت شکر سفید ۴۳۸ دلار/تن ( ۱۹٫۹ سنت/ پوند ) و پرمیوم شکر خام و شکر سفید تا انتهای ۲۰۲۸ به ۸۸ دلار/ تن افزایش یابد.

تجارت جهانی

صادرات

در بخش صادرات، بحث را با برزیل شروع می­کنیم که ۳۸% صادرات جهان را برعهده دارد. کاهش ارزش پول ملی برزیل نیز باعث رقابت­پذیری این صنعت شده اما تولید بالای اتانول چالش مهمی برای این کشور می­باشد. به همین خاطر پیش­بینی می­شود تا سال ۲۰۲۸ تنها ۲ میلیون تن صادرات افزایش پیدا کند. در تایلند به عنوان دومین صادرکننده بزرگ جهان، مقدار کمی از اتانول از نیشکر تولید و بیشتر از ملاس استفاده می­شود . با توجه به روند مستمر تولید این کشور پیش بینی می­شود سهم بازار تایلند با ۹ میلیون تن افزایش از ۱۴% به ۱۸% افزایش باید. در استرالیا نیز سرمایه­گذاری در زمینه نیشکر باعث افزایش صادرات در میان مدت خواهد شد.

واردات

بیشترین رشد مصرف شکر در آسیا و آفریقا اتفاق خواهد افتاد، بنابراین در بخش واردات نیز این دو منطقه بیشترین رشد را تجربه خواهند کرد. در حال حاضر بزرگترین واردکننده­های دنیا چین، اندونزی هستند و بعد از آن آمریکا، مالزی، هند و کره قرار دارند. طی سال­های آتی پیش­بینی می­شود اندونزی بزرگترین واردکننده شکر جهان شود.

 

مهم­ترین موضوعات و مخاطرات

در ابتدا باید گفت که تمامی بحث­های بالا براساس مفروضاتی از قبیل ثبات شرایط کلان اقتصادی ، آب و هوا و مفروضات مرتبط با قیمت نفت می­باشد. سیاست­های حمایتی از تولید داخل حتی با قیمت­های پایین هم از جمله این فرض­هاست. تغییر در هر کدام از این مفروضات باعث تکانه شدید در بازار می­شود چرا که تولید شکر تنها روی چند کشور به خصوص متمرکز است.

در برزیل به دلیل ادغام مالی ( سیاست کاهش کسری بودجه ) نااطمینانی هایی ایجاد شده است. از طرفی  افزایش نرخ برابری ارز برزیل به دلار باعث میشه درآمد فروش صادراتی برای کشاورزان کاهش یابد. سیاست­ها در حوزه سوخت­های زیستی و قیمت­گذاری به طور غیرمستقیم روی بازار شکر اثرگذار خواهد بود. نکته دیگه در برزیل این است که از دو سال پیش استفاده تجاری از نیشکر اصلاح ژنتیکی شده تصویب شده است و میتواند از سال ۲۰۲۰ به بعد تاثیرگذار باشد.

در تایلند بخاطر سرمایه­گذاری­های زیاد طی سال­های قبل چشم­انداز مثبت حکم فرا خواهد بود. لازم به ذکر است تایلند سهم کمی از شکر خود را به تولید اتانول اختصاص می­دهد. بخاطر سهم بالای تایلند در تجارت جهانی، اگر این سهم افزایش پیدا کند ( بسته به سودآوری هر کدام از محصولات )، باعث بی­ثباتی در بازار می­شود.

تا اینجا می­توان گفت سمت تقاضای شکر از سوی مصرف کنندگان شتاب بالایی نخواهد نداشت و باید تقاضای شکر برای تولید اتانول مورد بررسی قرار گیرد. قیمت بالای نفت باعث می­شود تقاضا برای کالای جایگزین یعنی اتانول افزایش یابد و در نتیجه تقاضا برای نیشکر افزایش پیدا کند. در واقع می­توان گفت رابطه مستقیمی بین قیمت نقت و شکر وجود دارد. ( و بالعکس در افت قیمت نفت ) . در حالت افزایش قیمت نفت، برزیل سهم بیشتری از شکر تولیدی خود را به تولید اتانول اختصاص می­دهد و بالعکس.

 

بازار اتانول

اتانول ۶۰% از ذرت، ۲۵% از شکر، ۷% از ملاس، ۴% از گندم تولید میشه. نکته مهم این است که در آینده سهم مواد اولیه مبتنی بر خوراک سلولزی افزایش خواهد یافت. حدود ۶۰% اتانول دنیا توسط آمریکا، چین و کانادا تولید می­شود که از ذرت در این فرآیند استفاده می­کنند. در طرف مقابل ۲۹% اتانول دنیا توسط برزیل، هند، اندونزی، تایلند و کلمبیا تولید می­شود که از نیشکر و ملاس در این فرآیند استفاده می­کنند.

 

 

 

 

روند قیمتی اتانول، نفت و شکر

بر اساس داده های موجود از آپریل ۱۹۹۵ تا مارچ ۲۰۲۰ ، بین قیمت نفت و اتانول ۹۹% همبستگی وجود دارد. بین قیمت شکر و نفت نیز ۷۰% همبستگی وجود دارد. لازم به ذکر است از سال ۲۰۱۲ تا به امروز در مواقعی که که قیمت نفت به شدت افت کرده است ، شکر زیر ۱۱ سنت/پوند نیامده.

 

نتیجه گیری

می­توان گفت مهم ترین عوامل تحریک تقاضای اتانول مسائل مربوط به حمل و نقل و نیز سیاست های حمایتی هر کشور می­باشد. در کوتاه مدت و با وجود سایه کرونا که باعث کاهش شدید حمل و نقل شده است، عملا افزایش تقاضای اتانول با تردیدهای زیادی رو به رو است . بنابراین در کوتاه مدت تقاضای شکر از این سمت احتمالا تحریک نخواهد شد. در انتها می­توان گفت تنها عاملی که در کوتاه مدت باعث افزایش نرخ شکر خواهد شد این است که که کاهش عرضه شکر بیشتر از کاهش در سمت تقاضا باشد.